පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායක ධුරය සාමාන්‍ය දේශපාලන පත්වීමක් නොවේ. පාර්ලිමේන්තු විවාද මෙහෙයවීම, සියලු මන්ත්‍රීවරුන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම, පාර්ලිමේන්තු පරිපාලනය අධීක්ෂණය කිරීම, සම්මත වන පනත් සහතික කිරීම සහ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාවේ සභාපතිත්වය දැරීම ඇතුළු පුළුල් බලතල රැසක් කථානායකවරයා සතුය.

එබැවින් එම ධුරය දරන පුද්ගලයා නීතියේ අවම අවශ්‍යතා සපුරාලීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඔහු ආණ්ඩු පක්ෂයේත් විපක්ෂයේත් විශ්වාසය දිනාගත යුතු අතර, සැබෑ හෝ පෙනී යන හෝ ඕනෑම බැඳියා ගැටුමකින් නිදහස් බව මහජනතාවට පැහැදිලිව පෙනී යා යුතුය.

වත්මන් කථානායක වෛද්‍ය ජගත් වික්‍රමරත්න සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් වූ පැමිණිල්ලක් පිළිබඳව අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව විමර්ශනයක් ආරම්භ කර ඇති බව මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.

එම පැමිණිල්ලට නිල සම්පත්, වාහන, ඉන්ධන, නිල නිවාස, පාර්ලිමේන්තු පහසුකම් සහ කාර්ය මණ්ඩල පරිපාලනය සම්බන්ධ චෝදනා ඇතුළත් බව සඳහන් වේ. විමර්ශනයේ කොටසක් ලෙස කථානායක නිල නිවසට අනුයුක්ත සේවකයන්, ඔවුන්ගේ වැටුප් සහ වාහන භාවිතය පිළිබඳ ලේඛන CIABOC භාරයට ගෙන ඇති බවද වාර්තා වී තිබේ.

එහෙත් ආරම්භයේදීම මූලික නීතිමය කරුණක් පැහැදිලි කළ යුතුය. චෝදනාවක් යනු සාක්ෂියක් නොවේ. විමර්ශනයක් යනු වරදකරු කිරීමක්ද නොවේ. කථානායකවරයාට නිර්දෝෂීභාවයේ පූර්ව නිගමනය සම්පූර්ණයෙන්ම හිමි වේ.

පැමිණිල්ල ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ වැඩ තහනමකට ලක් වූ හිටපු පාර්ලිමේන්තු නියෝජ්‍ය මහ ලේකම් සහ කාර්ය මණ්ඩල ප්‍රධානී චමින්ද කුලරත්න මහතා විසිනි. ඔහු සම්බන්ධයෙන්ද වෙනම පැමිණිල්ලක් විමර්ශනය කිරීමට CIABOC තීරණය කර ඇති බව වාර්තා වේ.

එම පසුබිම සැලකිල්ලට ගනිමින් දෙපාර්ශ්වය සම්බන්ධයෙන්ම ස්වාධීන, අපක්ෂපාතී සහ විනිවිදභාවයෙන් යුත් විමර්ශනයක් සිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍යය. කෙසේ වෙතත්, නිර්දෝෂීභාවයේ පූර්ව නිගමනය මඟින් වෙනත් වැදගත් ව්‍යවස්ථාමය සහ සදාචාරාත්මක ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරක් නොලැබේ.

තමන් සම්බන්ධයෙන් සිදුකරන විමර්ශනයකට අවශ්‍ය ලේඛන සපයන සහ සාක්ෂි ලබාදිය හැකි පාර්ලිමේන්තු නිලධාරීන් කෙරෙහි පරිපාලන බලය දරමින්ම, කථානායකවරයාට එම ධුරයේ තවදුරටත් කටයුතු කළ හැකිද?

නීතිමය තත්ත්වය

යම් පැමිණිල්ලක් ගොනු කළ පමණින් හෝ විමර්ශනයක් ආරම්භ කළ පමණින් කථානායකවරයාගේ ධුරය ස්වයංක්‍රීයව අහෝසි කිරීමට හෝ අත්හිටුවීමට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ ප්‍රතිපාදනයක් නොමැත.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 64 වැනි ව්‍යවස්ථාව අනුව, කථානායකවරයා ඉල්ලා අස්වීමෙන්, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී ධුරය අහිමි වීමෙන් හෝ පාර්ලිමේන්තු යෝජනාවක් මඟින් ධුරයෙන් ඉවත් කිරීමෙන් ඔහුගේ ධුරය පුරප්පාඩු විය හැකිය.

එබැවින් පවතින විමර්ශනය හේතුවෙන් පමණක් වත්මන් කථානායකවරයාට ධුරයේ සිටීමට නීතිමය බාධාවක් ඇති බව සෘජුව ප්‍රකාශ කළ නොහැකිය. නමුත් ව්‍යවස්ථානුකූල පාලනය නීතියේ තාක්ෂණික අවම සීමාව මත පමණක් පවත්වාගෙන යා නොහැකිය.

යම් රාජ්‍ය නිලධාරියෙකුට නීතියෙන් කළ හැකි දේ සහ ඔහු දරන උසස් ධුරයේ ගෞරවය වෙනුවෙන් කළ යුතු දේ අතර පැහැදිලි වෙනසක් පවතී.

පෙනී යන බැඳියා ගැටුම

CIABOC විමර්ශනයට අදාළ විය හැකි ලේඛන සහ තොරතුරු පාර්ලිමේන්තු නිලධාරීන් සතුව පවතී. ඔවුන්ගෙන් ඇතැමුන්ට ප්‍රකාශ හෝ සාක්ෂි ලබාදීමට සිදුවිය හැකිය.

එවැනි නිලධාරීන් කෙරෙහි කථානායකවරයා සතු පරිපාලන බලය හේතුවෙන්, සැබෑ මැදිහත්වීමක් සිදු නොවුණද ඔවුන්ට බියෙන්, පීඩනයෙන් හෝ බලපෑමෙන් තොරව තොරතුරු ලබාදිය හැකිද යන සාධාරණ සැකය ඇතිවිය හැකිය.

මෙහි පරීක්ෂණය විය යුත්තේ මැදිහත්වීමක් දැනටමත් සිදුවී තිබේද යන්න පමණක් නොවේ.සාධාරණ පුද්ගලයෙකුට මැදිහත්වීමක් සිදුවිය හැකි බවට හැඟීමක් ඇතිවන්නේද යන්නද සලකා බැලිය යුතුය.
එවැනි හැඟීමක් පමණක් වුවද පාර්ලිමේන්තුවේ විශ්වාසනීයත්වයට හානි කළ හැකිය.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාවේ සභාපතිත්වය

මෙම බැඳියා ගැටුම පාර්ලිමේන්තු පරිපාලනයට පමණක් සීමා නොවේ. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 41A(2) යටතේ කථානායකවරයා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාවේ සභාපතිවරයා වේ. CIABOC කොමසාරිස්වරුන් සහ එහි අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයා පත් කිරීමේ ක්‍රියාවලියට එම සභාව සම්බන්ධ වේ.

ඒ අනුව, තමන් පිළිබඳව විමර්ශනය කරන ආයතනයේ ඉහළ නිලධාරීන් පත්කිරීමේ ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ ආයතනයක සභාපතිත්වය එම විමර්ශනයට ලක්වන පුද්ගලයාම දැරීමෙන් බරපතළ ආයතනික ගැටුමක් පෙනී යයි.

අල්ලස් හෝ දූෂණ විරෝධී පනත, CIABOC ආයතනයේ බලතල, එහි අයවැය හෝ පරිපාලන ව්‍යුහය සම්බන්ධ පාර්ලිමේන්තු කටයුතු මෙහෙයවීමේදීද මෙම ප්‍රශ්නය මතුවිය හැකිය.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 79 වැනි ව්‍යවස්ථාව අනුව, පාර්ලිමේන්තුවෙන් සම්මත කරන පනත් කථානායකවරයා විසින් සහතික කරනු ලැබිය යුතුය. ඒ අනුව, CIABOC සම්බන්ධ නීතිමය ව්‍යුහය වෙනස් කරන පනතක් මෙහෙයවීමට හා සහතික කිරීමට, එම ආයතනයේ විමර්ශනයකට ලක්ව සිටින කථානායකවරයාට සිදුවීම ගැටලුකාරී තත්ත්වයක් නිර්මාණය කරයි.

නිර්දෝෂීභාවය සහ දේශපාලන වගවීම

කථානායකවරයාට ධුරයෙන් ඉවත්වීමට ඉල්ලා සිටීම ඔහුගේ නිර්දෝෂීභාවයේ පූර්ව නිගමනය උල්ලංඝනය කිරීමක් බව ඇතැමුන් තර්ක කළ හැකිය. එහෙත් එම තර්කය අපරාධ වගකීම සහ දේශපාලන වගවීම අතර වෙනස නොසලකා හරියි.

නිර්දෝෂීභාවයේ පූර්ව නිගමනය මඟින් නිසි නීතිමය ක්‍රියාවලිය අවසන් වනතුරු පුද්ගලයෙකු වරදකරුවෙකු ලෙස සැලකීමෙන් ආරක්ෂා කරයි. නමුත් සක්‍රීය විමර්ශනයක් හේතුවෙන් සැබෑ හෝ පෙනී යන බැඳියා ගැටුමක් ඇති වන විට, උසස් රාජ්‍ය ධුරයක බලතල අඛණ්ඩව භාවිත කිරීමට කොන්දේසි විරහිත අයිතියක් එයින් නිර්මාණය නොවේ.

තාවකාලිකව ධුරයෙන් ඉවත්වීම වරද පිළිගැනීමක් නොවේ. එය විමර්ශනය, පාර්ලිමේන්තුව සහ අදාළ පුද්ගලයා යන තිදෙනාම ආරක්ෂා කරන පියවරකි.

එවැනි තීරණයක් මඟින් තම නිල බලය සාක්ෂිකරුවන්ට, ලේඛනවලට හෝ විමර්ශන ආයතනයට බලපෑ හැකි බවට චෝදනා එල්ල නොවන පරිසරයක සිට තම නිර්දෝෂීභාවය තහවුරු කිරීමට කථානායකවරයාට හැකි වේ.

නීතියට වඩා ඉහළ සදාචාරාත්මක ප්‍රමිතියක්

කථානායකවරයා ආණ්ඩු පක්ෂයේ තවත් නියෝජිතයෙකු ලෙස නොව, සමස්ත පාර්ලිමේන්තුවේ අපක්ෂපාතී භාරකරු ලෙස කටයුතු කළ යුතුය. එබැවින් ප්‍රශ්නය වන්නේ වත්මන් කථානායකවරයාට තාක්ෂණික වශයෙන් ධුරයේ රැඳී සිටිය හැකිද යන්න පමණක් නොවේ.

ඔහු තවදුරටත් එම ධුරයේ සිටීමෙන් පාර්ලිමේන්තුවේ අපක්ෂපාතීත්වය, ගෞරවය සහ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ මහජන විශ්වාසය ආරක්ෂා වන්නේද යන්නයි. පුද්ගලයෙකුට නීතිමය වශයෙන් ධුරයේ රැඳී සිටීමේ හැකියාව තිබිය හැකිය. එහෙත් එම ආයතනයට සදාචාරාත්මක වශයෙන් ඊට වඩා උසස් හැසිරීමක් අපේක්ෂා කිරීමේ අයිතියක් ඇත.

දැන් සිදුවිය යුත්තේ කුමක්ද?

CIABOC විමර්ශනය කඩිනමින්, ස්වාධීනව සහ විනිවිදභාවයෙන් සිදු කළ යුතුය. අදාළ සියලු ලේඛන ආරක්ෂා කළ යුතු අතර, පාර්ලිමේන්තු නිලධාරීන්ට බියෙන් හෝ බලපෑමෙන් තොරව තොරතුරු ලබාදීමට අවස්ථාව ලබාදිය යුතුය.

විමර්ශනය අවසන් වනතුරු කථානායකවරයා අවම වශයෙන්:

* CIABOC සහ දූෂණ විරෝධී පනතට සෘජුව සම්බන්ධ පාර්ලිමේන්තු කටයුතුවලින් ඉවත් විය යුතුය;
* CIABOC පත්වීම් සම්බන්ධ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාවේ කටයුතුවලට සහභාගී නොවිය යුතුය;
* විමර්ශනයේ සාක්ෂිකරුවන් විය හැකි පාර්ලිමේන්තු නිලධාරීන් කෙරෙහි තම පරිපාලන බලය භාවිත කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය; සහ
* තමන් හෝ තම පෞද්ගලික කාර්ය මණ්ඩලය විමර්ශනය සම්බන්ධයෙන් විභව සාක්ෂිකරුවන් සමඟ සන්නිවේදනය නොකරන බව සහතික කළ යුතුය.

එහෙත් කථානායක ධුරයට අයත් පුළුල් ව්‍යවස්ථාමය සහ පරිපාලන බලතල සැලකිල්ලට ගත් විට, අර්ධ වශයෙන් කටයුතුවලින් ඉවත්වීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවිය හැකිය. විමර්ශනය අවසන් වනතුරු කථානායක ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වීම ආයතනික වශයෙන් වඩාත් ආරක්ෂිත සහ ගෞරවාන්විත පියවර වනු ඇත.

එය වරද පිළිගැනීමක් නොවේ. චෝදනා පදනම් විරහිත බව විමර්ශනයෙන් තහවුරු වුවහොත්, කථානායකවරයාට සම්පූර්ණ මහජන නිර්දෝෂීභාවයක් ඉල්ලා සිටීමේ අයිතිය ඇත. එහෙත් විමර්ශනය පවතින අතරතුර පාර්ලිමේන්තුව සැකයෙන් ආරක්ෂා කළ යුතුය. CIABOC ආයතනය සැබෑ හෝ පෙනී යන දේශපාලන බලපෑම්වලින් ආරක්ෂා කළ යුතුය.

රාජ්‍ය ධුරයක් යනු කිසිවෙකුගේ පෞද්ගලික දේපළක් නොවේ. පුද්ගලයෙකුගේ දේශපාලන පැවැත්මට වඩා පාර්ලිමේන්තුවේ ගෞරවය සහ මහජන විශ්වාසය ප්‍රමුඛ විය යුතුය.

කථානායකවරයාට තවදුරටත් එම අසුනේ රැඳී සිටීමට නීතියෙන් ඉඩ තිබිය හැකිය. එහෙත් සදාචාරය, ආයතනික විශ්වාසනීයත්වය සහ මහජන විශ්වාසය ඔහුගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ එම අසුනෙන් ඉවත් වන ලෙසය.

(එමනිසා සංස්කාරක)